Làm Thế Nào Để Giúp Bé Phát Triển Trí Tuệ Cảm Xúc?

Góc cha mẹ -
trí tuệ cảm xúc

Bên cạnh chỉ số thông minh IQ, trí tuệ cảm xúc hay được biết đến nhiều hơn với cái tên EQ (viết tắt của Emotional Intelligence) cũng  ngày càng được nhiều người quan tâm, đặc biệt là các bậc phụ huynh có con đang trong độ tuổi đi học. Chỉ số cảm xúc EQ được chứng minh là một trong những yếu tố quan trọng không thể thiếu góp phần vào sự thành công của trẻ sau này. Vì vậy, ngoài việc rèn luyện IQ thì ba mẹ cũng cần khơi dậy trí thông minh cảm xúc và nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc của trẻ ngay từ bé. Bài viết dưới đây sẽ chia sẻ những cách giúp bé phát triển trí tuệ cảm xúc, mời ba mẹ tham khảo!

Trí tuệ cảm xúc là gì?

Trí tuệ cảm xúc hay trí tuệ xúc cảm là khả năng nhận dạng, kiểm soát và điều hướng cảm xúc theo hướng tích cực. Bên cạnh kiểm soát tốt cảm xúc cá nhân, EQ còn bao hàm cả năng lực nhận biết cảm xúc của người khác ví dụ như cảm xúc vui, buồn, giận, hờn,… để có thể giao tiếp một cách hiệu quả, đồng cảm hơn với mọi người xung quanh.

Độ tuổi nào bắt đầu bồi dưỡng trí tuệ cảm xúc cho trẻ?

Theo các chuyên gia, ba mẹ nên bồi dưỡng EQ cho bé ngay từ khi còn nhỏ, khoảng từ lúc trẻ 4 – 5 tuổi là hợp lý nhất vì lúc này não bé sẽ phát triển gần bằng 2/3 người trưởng thành. Không chỉ vậy, khả năng học tập, đặc biệt là trí tuệ cảm xúc cũng được phát triển nhanh nhất trong giai đoạn này.

Một thông tin khá thú vị nữa đó là những cảm xúc trước lúc 6 tuổi có sức ảnh hưởng và lưu giữ lâu bền nhất trong cuộc đời bé. Lúc này, nếu một em bé không thể tập trung, tính cách khó gần, dễ nóng nảy, dễ tức giận, lạnh lùng, cô độc, hay lo lắng, thường có những ảo tưởng sợ hãi hay không hài lòng với bản thân… thì sau này khi lớn lên và đối mặt với những thách thức trong cuộc đời, trẻ sẽ rất khó để vượt qua. Bởi vậy, bồi dưỡng EQ cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ sẽ là tiền đề tạo cơ sở vững chắc để trẻ tự tin bước vào đời.

phát triển trí tuệ cảm xúc cho trẻ
Ba mẹ nên chú ý phát triển trí tuệ cảm xúc cho con ngay từ khi còn nhỏ

>>> Hãy cho bé học thử miễn phí Khóa học Social Emotional Skill dành cho bé từ 7 tuổi – 11 tuổi của TOMATO thiết kế để giúp các con nhận biết được cảm xúc của bản thân, biết cách làm chủ cảm xúc để có hành vi phù hợp.

Tại sao ba mẹ cần phát triển trí tuệ cảm xúc cho trẻ?

Trong 2 năm đầu đời, chắc chắn trẻ sẽ cảm thấy choáng ngợp khi bắt đầu học hỏi những nhiệm vụ phức tạp hơn như nhận biết, thấu hiểu và điều khiển cảm xúc của bản thân. Việc nâng cao trí tuệ cảm xúc và hiểu vai trò của trí tuệ cảm xúc với một em bé sẽ giúp:

  • Ba mẹ thấu hiểu hơn tâm lý của trẻ, từ đó có thể giáo dục con trẻ một cách phù hợp
  • Phát triển trí tuệ cảm xúc giúp trẻ có thêm nhiều bạn bè, trẻ cũng hòa đồng hơn 
  • Tạo cho trẻ nền tảng tốt về nhân cách cũng như những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống để giúp con có thể thành công vững chắc trong tương lai.
  • Trí thông minh cảm xúc tạo tiền đề cho trẻ có các mối quan hệ học tập tốt hơn và có một tâm lý vững vàng hơn sau này.

Tuy nhiên, cũng giống như chỉ số thông minh IQ, trí tuệ cảm xúc của trẻ cũng phụ thuộc vào yếu tố di truyền và cả trải nghiệm cuộc sống. Những đặc điểm về tính cách có thể chỉ phản ánh được một phần con người của bé nhưng những trải nghiệm trực tiếp giữa bé – ba mẹ, bé – thầy cô, bé – bạn bè,… là nguồn tác động rất lớn đến EQ của con. Vì vậy, ngay từ khi bé còn nhỏ, ba mẹ hãy chú ý rèn luyện trí tuệ cảm xúc cho trẻ nhé!

Ba mẹ có thể làm gì để phát triển trí tuệ cảm xúc ở trẻ?

Việc nuôi dưỡng kỹ năng để phát triển trí thông minh cảm xúc ở trẻ sẽ trở nên phức tạp dần khi trẻ lớn lên. Thế nhưng, ba mẹ hoàn toàn có thể hỗ trợ sự phát triển cảm xúc lành mạnh cho bé bằng 6 bước sau:

Giúp bé hiểu cảm xúc của mình

Việc có thể nhận biết và gọi tên cảm xúc của chính mình là bước đầu tiên cho trẻ học cách đối mặt với cảm xúc. Từ 1 – 2 tuổi trở đi, mẹ sẽ thấy được sự thay đổi rõ rệt các cách thể hiện cảm xúc của bé. Vì thế, phụ huynh nên theo dõi và hỗ trợ để bé có thể phát triển EQ một cách tốt nhất trong giai đoạn đầu đời. 

Ở giai đoạn này, ba mẹ cũng phải hết sức thận trọng, dù vô tình hay cố ý cũng không nên làm tổn thương cảm xúc của bé. Để giúp bé hiểu cảm xúc, ba mẹ hãy làm mẫu và nói về cảm xúc để con hiểu được lý do tại sao bé lại cảm thấy vui, buồn như vậy. 

Ví dụ: khi bà ngoại rời đi bé bắt đầu khóc, mẹ hãy nhíu mày nhìn con và nhẹ nhàng nói: “Bà ngoại phải đi về rồi. Con thấy rất buồn đúng không nào? Mẹ cũng thế”. để trẻ hiểu được cảm xúc “buồn” là như thế nào.

phát triển trí tuệ cảm xúc
Dạy bé hiểu cảm xúc của mình để học cách tự đối mặt với cảm xúc

Dạy bé rằng cảm xúc không hề xấu, chỉ cần cố gắng vượt qua

Các nhà tâm lý học đã chứng minh được việc bé cảm thấy xấu hổ về cảm xúc đối với các vấn đề như: hành động bạo lực (bắt nạt hoặc bị bắt nạt), lo lắng và thậm chí là trầm cảm. Những lần đầu tiên khi con có những cảm xúc như vậy, mẹ hãy bế và ôm bé, nhẹ nhàng nói mọi chuyện sẽ ổn thôi và con sẽ không sao. 

Tương tự như vậy, khi bé tức giận ném đồ đạc xuống đất, mẹ hãy nói với bé rằng: “Con có thể thấy tức giận nhưng mẹ không cho phép con ném đồ như vậy”. Khi dạy bé bằng cách này, dần dần bé sẽ hiểu mình có thể bộc lộ cảm xúc nhưng hành vi của bé là sai, lần sau bé sẽ kiềm chế và không nên lặp lại nữa.

Hướng dẫn bé đối mặt với cảm xúc tiêu cực

Trong những năm đầu đời, vì chưa học được cách kiềm chế nên bé nào cũng sẽ phản ứng rất dữ dội khi xuất hiện cảm xúc tiêu cực. Ví dụ, khi khó chịu hoặc tức giận, bé sẽ cào, đánh hoặc cắn người làm bé giận, kể cả ba mẹ. Những lúc này, mẹ không nên la mắng mà hãy dạy bé đối phó với sự tức giận một cách tử tế hơn như hít thở sâu và nói: “Mẹ ơi, con đang rất tức giận đó!” hoặc “Ba mẹ đừng trêu con nữa, con không thích chút nào”,…

Đặc biệt, khi lên 2 các bé thường sẽ trải qua một giai đoạn gọi là “khủng hoảng tuổi lên 2”. Khi đó, trẻ thường có những hành động như nằm ăn vạ, gào khóc, giãy dụa,… khi không được cưng chiều theo ý của mình. Cách tốt nhất là ba mẹ hãy đi ra chỗ khác (nhưng vẫn có thể quan sát bé để phòng những trường hợp nguy hiểm), cho bé khóc hết cơn, sau đó mới từ từ giảng giải cho con hiểu.

Phụ huynh cũng nên nhớ nếu mình la hét khi bực bội, bé cũng sẽ bắt chước theo. Bởi vậy, điều ba mẹ cần nhất là sự bình tĩnh, và sau đó hãy nói cho bé biết rằng đây là cách ba mẹ điều chỉnh cảm xúc lúc khó chịu, tức giận. Làm như vậy thường xuyên, ba mẹ sẽ thành công trong việc giúp bé thoát khỏi “khủng hoảng” và dạy trẻ biết tiết chế cảm xúc của mình.

Hướng dẫn bé cách thể hiện cảm xúc tích cực

Bên cạnh việc dạy bé phản ứng khi không vui, mẹ cũng nên hướng dẫn bé phải làm gì khi hạnh phúc, tự hào hay phấn khích.

Ví dụ, lần đầu tiên bé xếp hình thành công, mẹ hãy cười và vỗ tay hoan hô bé. Như vậy, bé học được rằng nếu bản thân cảm thấy tự hào, bé có thể vui vẻ ăn mừng. 

Hoặc bé cảm thấy phấn khích khi nghe tin bà ngoại sắp lên chơi và cho quà bánh, mẹ hãy nói với bé: “Bà sắp lên chơi rồi, con vui không nào? Mẹ con mình bật nhạc hát cùng để đợi bà nhé!”,…

Làm mẫu và khuyến khích bé làm theo

Trẻ con giỏi nhất là bắt chước. Thế nên, nếu cảm thấy khó nói về sự đồng cảm, ba mẹ có thể làm mẫu thông qua những tình huống có thật ngoài đời khi chơi cùng với bé. Ví dụ như: “Chú chó nhỏ kia ngồi một mình chắc hẳn rất buồn và thấy cô đơn. Con có muốn chơi cùng để bạn ấy hết buồn không?”,… Với trẻ nhỏ, sự đồng cảm đơn giản là cách con cùng chia sẻ niềm vui, nỗi buồn với những người xung quanh.

trò chơi phát triển cảm xúc cho trẻ
Đừng quên dạy trẻ học cách chia sẻ niềm vui, nỗi buồn với những người xung quanh

Đặc biệt, trí tuệ cảm xúc của các bé phát triển rất nhanh, nhất là tuổi dậy thì, con cũng có thể không kiểm soát được cảm xúc của mình. Do đó, nếu ba mẹ cố gắng hướng dẫn cho bé về những cảm xúc, cách thể hiện và tiết chế những cảm xúc tiêu cực thì trí tuệ cảm xúc của bé sẽ dần trưởng thành và hoàn thiện hơn sau này.

Ba mẹ hãy cảm thông, động viên và đồng hành cùng trẻ

Điều quan trọng nhất trong suốt quá trình phát triển trí tuệ cảm xúc cho trẻ chính là sự đồng hành của ba mẹ. Khi con còn bé, chưa thật sự hiểu rõ vấn để, ba mẹ đừng trách mắng mà hãy nhẹ nhàng khuyên bảo và kiên nhẫn chờ đợi con thay đổi. Ngoài ra, luôn bên cạnh cùng con thực hành các bài học sẽ giúp bé ghi nhớ kiến thức nhanh hơn, quan hệ giữa ba mẹ và bé cũng gần gũi và tự nhiên hơn.

>>> Các ba mẹ có thể tìm hiểu thêm về khóa học Smart Kids Junior để bé được học cách làm chủ cảm xúc của chính mình và cách xử lý tình huống có thể gây ra những cảm xúc đó. Bên cạnh đó, bài học cũng hướng bé học cách quan tâm và chia sẻ cảm xúc với mọi người xung quanh.

trí tuệ cảm xúc là gì
Hướng dẫn cho bé biết cách làm chủ cảm xúc thông qua khóa học Smart Kids Junior online

Những trò chơi phát triển cảm xúc cho trẻ

Dưới đây là một số trò chơi đơn giản vừa giúp trẻ phát triển cảm xúc vừa rèn luyện những kỹ năng xã hội một cách nhanh nhất cho trẻ.

Chơi đóng vai ở nhà

Ba mẹ là tấm gương của trẻ – chúng quan sát tỉ mỉ mọi việc ba mẹ làm, những điều ba mẹ nói rồi bắt chước. Vì thế, chơi trò đóng vai sẽ mang lại cho con rất nhiều lợi ích về mặt xã hội, trí tuệ cảm xúc và cả nhận thức.

trí thông minh cảm xúc
Rèn luyện trí tuệ cảm xúc cho trẻ qua những trò chơi bổ ích

Đầu tiên, mẹ hãy cho bé khám phá trò chơi bằng cách bắt chước những việc mà ba mẹ hoặc những người thân trong nhà làm hàng ngày. Ví dụ như: nói chuyện điện thoại, nấu ăn, chải đầu,… Ba mẹ hãy nhớ chơi cùng với con để giúp cả 2 thân thiết hơn và bé cũng học được cách ứng xử trong xã hội nhé!

Chơi trò đóng vai cũng góp phần thúc đẩy trí tưởng tượng, phát triển khả năng tư duy ngôn ngữ và trí tuệ cảm xúc của bé. Ví dụ, khi bé đóng vai mẹ đang làm bếp, bé sẽ hồi tưởng các hành động có mục đích và làm lại những hành động đó một cách tự tin. Những địa điểm ba mẹ và bé có thể chơi trò này rất nhiều như ở nhà, ngoài vườn, trong công viên,…

Giới thiệu động vật

Đóng giả động vật là một trò chơi quen thuộc để kích thích trí tưởng tượng và óc sáng tạo của bé. Với trò chơi này, ba mẹ có thể ra các câu đố, sau đó kết hợp tiếng kêu của các loài động vật với các chuyển động và hỏi bé đây là con gì. Lúc này, bé sẽ học được rất nhiều kỹ năng như sự tập trung, quan sát, lắng nghe để tìm ra câu trả lời đúng. Mô phỏng theo tiếng động vật cũng là một cách để bé biết thêm những âm thanh mới lạ.

rèn luyện trí tuệ cảm xúc
Bé bộc lộ được nhiều cảm xúc hơn khi chơi với thú cưng

Bên cạnh đó, ba mẹ cũng nên đọc hoặc cho bé xem những cuốn sách về động vật; trau dồi vốn từ vựng cho trẻ bằng cách miêu tả con vật gồm: tên gọi, kích cỡ, màu sắc,… Đặc biệt, trò chơi này không chỉ hỗ trợ quá trình phát triển trí não, dạy bé nhận biết các con vật mà còn giúp rèn luyện trí tuệ cảm xúc cho bé. Thậm chí, khi mẹ hỏi: “Con mèo kêu thế nào con nhỉ?” và dù chỉ mới bập bẹ, bé vẫn có thể kêu “meo meo” cho mẹ xem đấy!

Một vài lưu ý nhỏ cho ba mẹ khi cho bé tập cho bé chơi trò chơi này là:

  • Đến vườn thú, công viên, ngoại thành,… nơi có những loài động vật bé có thể quan sát trực tiếp
  • Mua sách có hình ảnh hoặc thẻ học về chủ đề động vật.
  • Cho bé nghe và tập cho bé hát theo những bài hát về động vật.

Làm dịu cảm giác

Những đồ vật gần gũi và quen thuộc sẽ khiến bé cảm thấy mình có cảm giác an toàn hơn. Với trò chơi này, ba mẹ có thể biến những món đồ chơi mềm mại thành một phần thói quen của bé. Ví dụ như để bé nhận ra đã đến giờ đi ngủ, mẹ hãy chỉ và chú gấu bông mà bé thích nhất và hỏi: “Đến giờ ngủ trưa rồi, con ôm bạn gấu bông đi ngủ cùng nhé?” hoặc “Mẹ bật nhạc bài “Chúc bé ngủ ngon” cho con nghe nhé?” rồi chờ bé nằm yên trên giường rồi mới mở nhạc.

Tìm kiếm giác quan

“Tìm kiếm giác quan” là trò chơi vận động kết hợp trí tuệ giúp khơi dậy trí tò mò tự nhiên của trẻ. Đây cũng là một cách tuyệt vời để trẻ tìm hiểu thêm về giác quan con người, tạo lập các kỹ năng xã hội và trí tuệ cảm xúc của bé trên suốt chặng đường đời.

Ba mẹ hãy tạo ra một “chiếc túi cảm giác” đựng các đồ vật bằng nhiều chất liệu khác nhau. Sau đó, bé sẽ lấy tay mò trong chiếc túi và cảm nhận từng đồ vật. Trước khi đoán đồ vật đó là gì, mẹ hãy đặt ra các câu hỏi như cảm giác chạm vào đồ vật đó thế nào? Vật mềm hay cứng? Bề mặt nhẵn hay gồ ghề? Lấy tay bóp có tạo ra tiếng kêu không?… sau đó để bé tự cảm nhận và miêu tả. Mỗi lần đoán đúng, ba mẹ hãy vỗ tay hoan hô và nhớ chuẩn bị sẵn phần thưởng cho người chiến thắng để bé thêm phần phấn khích khi chơi nhé.

Mời bạn của bé đến nhà chơi

Ba mẹ có biết mời bạn của bé đến nhà chơi cũng là một cách giúp quá trình phát triển kỹ năng xã hội và trí tuệ cảm xúc của bé được tốt hơn vì con sẽ có nhiều cảm xúc tích cực như vui vẻ, hạnh phúc và sự phấn khích.

Vui chơi với bạn bè cùng trang lứa là cách nâng cao trí tuệ cảm xúc cho trẻ

Để tổ chức một “cuộc hẹn” cho các bé, ba mẹ hãy cùng con lên kế hoạch, chuẩn bị những thứ cần thiết như đồ chơi, đồ ăn, đồ uống, địa điểm,… phù hợp. Đối với những em nhỏ, các con sẽ rất vui khi có thêm bạn tập bò, tập ngồi chung trong nhà banh. Còn với những bé lớn hơn và đã đi học, phụ huynh có thể cho các con chơi trò tập làm cô giáo, chơi đồ hàng,… và nhớ là để không gian riêng để các bé tha hồ vui đùa và nói chuyện với nhau nhé!

Ai ở đầu dây bên kia thế?

Chơi trò nói chuyện điện thoại với bé là một cách giúp bé học tập và tích lũy kinh nghiệm giao tiếp. Không chỉ vậy, trò chơi này cũng sẽ kích thích trí tưởng tượng và sáng tạo, vận động khả năng nghe và kỹ năng ngôn ngữ của bé một cách tối đa.

Để bắt đầu chơi trò “Ai ở đầu dây bên kia thế?”, ba mẹ hãy mua cho bé chiếc điện thoại đồ chơi mà con thích, bấm tiếng chuông reo và sau đó nói chuyện với bé như một người bạn. Để trò chơi này trở nên thú vị, ba mẹ có thể kết hợp với trò đóng vai ở trên.

Trên đây là những thông tin liên quan đến cách phát triển trí tuệ cảm xúc cho trẻ. POPS Kids Learn hy vọng sau khi đọc xong bài viết này, phụ huynh sẽ có được những lựa chọn đúng đắn và phù hợp để áp dụng cho con em mình. Nếu quá bận rộn hoặc cảm thấy khó khăn trong việc điều chỉnh và phát huy trí tuệ cảm xúc của bé, ba mẹ có thể tham khảo các khóa học phát triển trí tuệ cảm xúc tại POPS Kids Learn và cho bé trải nghiệm ngay hôm nay.

Tại POPS Kids Learn, các lớp rèn luyện kỹ năng cảm xúc xã hội dành cho bé từ 7 tuổi – 11 tuổi của TOMATO thiết kế đang được rất nhiều bậc phụ huynh quan tâm và đăng ký cho các con theo học. Không chỉ giúp các con nhận biết được cảm xúc của bản thân, các thầy cô giáo của POPS Kids còn hướng dẫn cho các con biết cách làm chủ cảm xúc để có hành vi phù hợp với lứa tuổi của mình.

  • TẢI POPS KIDS